Macaristan’daki Osmanli Eserleri PEYÇ VE ZIGETVAR

Her yil yaklasik 25 milyon turist Macaristan’in baskenti Budapeste’yi geziyor. Bunlar arasinda binlerce Türk gezgin de var. Budapeste’yi gezenlerin çogu turistik yayinlarda müzeler arasinda gösterilen Gül Baba Türbesi’ni de geziyor. Ancak Macaristan’daki tek Osmanli eseri Gül Baba Türbesi degil.

 

Osmanlilar bugünkü Macaristan topraklarinda (ki Macarlar Birinci Dünya Savasi sonrasinda topraklarinin üçte ikisini yitirmislerdir) yaklasik 150 yil kalmislar.

 

Macaristan’da yaklasik üç yil dolasan Evliya Çelebi’ye göre Osmanlilar yalnizca Budin’de (Yukari Hisar, Debbaghane Varsu ve Büyük Varos) 25 cami, 47 mescid, 12 medrese, 16 mektup, 9 han, 8 kaplica insa etmisler. Ne yazik ki, bunlardan yalnizca üç kaplicanin kalintilari günümüze ulasmis. Bunun gibi Macaristan’in diger bölgelerindeki Osmanli eserlerinin büyük bölümü tahrip edilmis. Bu tahribatin sorumlusu da o zaman Macaristan’i egemenliginde tutan Habsburg Hanedani. Macarlar Birinci Dünya Savasi sonrasinda, özellikle 1930’lu yillarda, geriye kalabilen Osmanli eserlerine sahip çiktilar. “Bunlar bizim eserlerimizdir” diyerek onlari restore ettiler.

 

Bugün Macaristan’da görebilecegimiz Osmanli eserlerini söyle siralayabiliriz. Buda’da Rudas Kaplicasi (Yesil Direkli-Sokullu Mustafa Pasa Kaplicasi), Gül Baba Türbesi, Debbaghane Raç Kaplicasi, Veli Bey (Imparator) Kaplicasi kalintilari, Vizivaros’daki Kapuçin Kilisesi duvarindaki Toygun Pasa Camii kalintilari, Buda Kalesi, Ortahisar’in güney ucundaki mezarlik ve burç kalintilari; Egri’de (Eger) Kale, Hamza Bey Mescidi Minaresi (minare yikilmistir), Valide Sultan Hamami kalintilari; Estergon’da burç kalintilari; Erd Kasabasi’nda Hamza Bey Camii minaresi, Siklos’da Malkoç Bey Camii kalintilari. Ancak en ilginç Osmanli kalintilari, birbirine yakin iki kent olan Peyç ile Zigetvar’da. Biz de bu iki kenti tanitmak istiyoruz.

 

Baranya Eyaleti’nin baskenti olan Peyç, Tuna ve Drava nehirleri yakinlarinda Meçek Dagi eteklerinde kurulu iki bin yillik bir kent. Budapeste’nin 200 km güneyinde yeralan Peyç, kömür ve degisik minerallerin çikarildigi, Akdeniz iklimi ile ünlü bir üniversite kenti. Macaristan’in ilk üniversitesi 1367 yilinda burada kurulmus. Akdeniz ikliminden dolayi Peyç’de orkide, kayisi, erik, armut, seftali, ceviz, badem, incir ama en önemlisi üzüm yetistiriliyor. Evliya Çelebi’nin biraz da abartili anlatimina bakilirsa Peyç’de armudun 170 türü yetistiriliyormus. Kendisi Peyç’de bir beyin konugu iken 42 degisik tür armut yemis! Bölgede ünlü “Kadarka” sarabinin adi Üsküdar’dan (Skadar) geliyor.

 

Peyç 1543-1686 yillari arasinda Osmanli egemenliginde kaldi ve Pecuy adiyla anildi. Kent, Osmanli tarihinde biraz da burada dogumlu tarihçi Ibrahim Peçevi (1574-1650) ile ünlü. Bir ara Macaristan’in eski baskenti Székesfehévar’da (Istolni-Belgrad) valilik yapan Ibrahim Peçevi’nin eseri Peçevi Tarihi, Osmanlilarin 1520-1640 yillarini kapsiyor.

 

Peyç’e ilk yerlesen Iliryalilar ve Keltler. Roma döneminde kent, Güney Pannonya’nin baskenti Sapianae olarak adlandirilmis. Kent, Rahip Janus Pannonius zamaninda ciddi bir Rönesans dönemi geçirmis. Rahibin adinin verildigi Pannonius Caddesi’nin basladigi yerdeki Leonardo da Vinci büstünün varligi da bunun isareti.

 

Osmanlilarin egemenliginde kent Ortadogu havali bir ticaret merkezine dönüsmüs. Osmanlilar kenti aldiktan bir süre sonra, anameydanina Aziz Bartolomeo Kilisesi’ni yikarak kare planli Gazi Kasim Pasa Camii’ni insa ederler. Osmanlilar kenti terk etmek zorunda kaldiklarinda cami kiliseye çevrilir. Barok eklerle birlikte son cemaat yerine büyük bir bölüm eklenir, minaresi de yok edilir. Bu yüzyilin basinda ve 1950’li yillarda yapilan restorasyonlarda Macarlar geçmislerine saygi yaklasimi içinde binadaki Barok ekleri kaldirirlar ve binaya yeniden Osmanli kimligini kazandirirlar.

 

Su anda Peyç’in anameydanina damgasini vuran Osmanli kubbeli bir yapi var. Üzerinde de hilal ile haç yer aliyor. Hosgörünün böylesi, barissever dünya halklari için önemli bir referans.

 

Peyç’teki bir baska yapi Yakovali Hasan Camii. 16. yy’a tarihlenen bu eser, Macaristan’da minaresi, kubbeli harimi ayakta olan tek Osmanli camisi. Peyç’teki baska bir Osmanli kalintisi Idris Baba Türbesi. Bugün Çocuk Hastanesi bahçesinde bulunan Türbe 1591’de yapilmis, uzun süre barut deposu olarak kullanilmis, 1963’te restore edilmis. Ayrica Peyç’in Sallai Caddesi’nde Memi Pasa Hamami kalintilari yer aliyor.

 

Akdeniz havasi, kültür agirlikli sakin ortami ile çok hos bir Macar kenti Peyç. Üniversite kenti olmasindan dolayi genç bir nüfusu var. Geç Barok, Neo-rönesans, Neo-klasik, eklektik biçemli yapilar tüm kenti sarmis gibi. Eski kentin surlari ile burçlari hâlâ duruyor. Anameydandaki Eyalet Konseyi (eski Peyç Bankasi) Binasi, Belediye Binasi, Nador Oteli, Katedral, Art-nouveau, Pannonia Hotel, Ulusal Tiyatro, Sinagog kentin görkemli binalari arasinda. Peyç’te yalnizca 100 metrelik Kaptalan Sokagi’nda 5 tane müze yer aliyor. Martyn Ferenc Müzesi (non-figuratif ressam), Endre Nemes Müzesi (sürrealist ressam), Çagdas Macar Sanatlari Müzesi, Viktor Vásârely Müzesi (pop-art sanatçilarinin dogdugu ev), Jolnay Seramik Müzesi (kentin en eski evi). Bu müzelerin hemen yakininda da ünlü Çontvari (Kosztka Tivador Csontvary, 1853-1919) Müzesi bulunuyor. Çontvari yasadigi süre içinde ünlenmemis. Ölümünden sonra Paris’te açilan sergisini gezen Picasso, içeride bir saat yalniz birakilmasini istemis ve sonra sergiden çikarken “yüzyilimizda benim kadar büyük bir ressamin oldugunu bilmiyordum” demis.

 

Peyç’e damgasini vuran yapi malzemesi seramik. Çatilar seramikle kapli, heykeller, çesmeler seramikten. Kentte 1868’de açilan fabrika, Peyç Jolnay seramigi ile çok ünlenmis. Seramik üretiminden dolayi Peyç ile Kütahya kardes kentler.

 

Zigetvar ise Peyç kentine 25-30 dakikalik uzaklikta. Zigetvar, Muhtesem Süleyman’in alamadan öldügü kalenin bulundugu yer ve “Ada Kale” anlamina geliyor. Bugün hâlâ kismen su ile çevrili kaleyi görseniz, Sultan Süleyman 100 bin kisilik ordu ile 30 günde bu kaleyi nasil alamamis diye sasirirsiniz.

 

Sultan Süleyman, Zigetvar Kalesi’nin düsmesinden iki gün önce ölmüs. Yüregi ve iç organlari Türbek diye anilan yere gömülmüs. Bu yerin üzerinde daha sonra Habsburg Hanedani bir kilise dikmis. Kale alindiktan sonra Osmanlilar hemen kale içinde Sultan Süleyman Camii’ni insa etmisler. Caminin özgün mihrabi hâlâ duruyor. Mihrab üzerindeki damla pencere oldukça ilginç. Caminin minaresi dogal tahribata dayanamamis, boyunun üçte ikisini yitirmis. Zigetvar Kalesi’nin mazgallari, kaleye Osmanlilar tarafindan eklenmis. Zigetvar’da bir de Osmanli biçemli pencerelere sahip bir Barok Kilise var. Yapinin asli 1596’da insa edilen Ali Pasa Camii. Cami daha sonra kiliseye çevrilmis ve bir çan kulesi eklenmis. Ardindan Macarlar restorasyonda degisik Barok ekleri kaldirinca yapinin Osmanli kimligi öne çikmis. Kilisenin kubbesinde ise ilginç bir fresko var: Kanuni Sultan Süleyman hasta yataginda ölümü beklerken, 2400 askeriyle kaleyi savunan Macar komutan Miklos Jrinyi ise ölüme gidiyor. Zigetvar’da ayrica bir Türk Evi ile Medrese olarak adlandirilan ve su anda müze olarak gezdirilen bir yapi daha var.

 

Zigetvar’a yaklasik 2 km uzakliktaki bos alanda bir Türk-Macar Dostluk Parki açildi. Sultan Süleyman ve Jrinyinin büstleri ile Sultan Süleyman’in temsili bir türbesinin bulundugu park oldukça ilgi çekici.

 

Budapeste’ye kadar gitmisken günübirlik bir gezi ile mutlaka Peyç ve Zigetvar görülmeli.

Diğer Makaleleri


Kapadokya Için Çözüm: Resimli Kiliselerin Kopyalarinin Yapilmasi!
Nagaland’in savasçi kuslari aralikta havalanir
Darüsselam’dan Cape Town’a Tren Ile Gezi
Destansi Bir Yolculuk: Trans-Sibirya Ekspresi Ile Vladivostok-Moskova
Gerçekler ve Düsler
Omo Vadisi’nin rengarenk kabileleri
Dünyanin en büyük festivali KUMBH MELA
Orissa’nin gökkusagi kabileleri
Wooden Mosques of the Black Sea Region
Cappadocia; rocks of ages
Kültür Turizmi Üzerine
Kültür Turizmi ve Medya
Göller ve Yanardaglar Ülkesi Nikaragua'da Bir Grup Türk
Irak'ta Olaganüstü Bir Kültürel Miras Tehdit Altinda...
Izlanda: Atesin ve Buzun Adasi
Bati Anadolu'da Bilinmeyenlere Bir Gezi Güzergahi: Sardes-Birgi-Kula
Güney Hindistan: Bir Doga ve Tarih Söleni
Güzelyurt
Darwin'in Büyülü Adalari Galapagos'a Bir Macera Gezisi
Olaganüstü, Sasirtici Bir Ülkeye Kesif: Etiyopya
Karnataka
Kesif Için Bakacagin Yeni Bir Diyar: Libya
Siz Deyin Açlik Ülkesi Biz Diyelim Kültürler Mozaigi...
Libya
Karadeniz'in Ahsap Camileri
Kayseri
Ankara Kalesi
Yesilirmak’in Can Verdigi Sehir: AMASYA
Bir Kültür Mozaigi: Haliç
Tüccarlarin Limani Kopenhag Her Dem Canli
Çin
Patagonya
Degisik Kültürler Mozayigi
Bir Altindan Gizeme Yolculuk: Myanmar ya da Burma
Geçmisin düsü ve hâlâ büyüleyici bir kent: TRABZON
Son Shangri-La: Butan
Anadolu Prehistoryasi
Varanasi






Arama


Haber Arama





Haberler

Sık Ziyaret Edilenler

Copyright by FEST TRAVEL 1985-2014
kullanım koşulları | site haritası
web tasarımı entegresoft
Bu web sitesi en iyi 1024x768 piksel ve üzeri çözürlük, Google Chrome, Mozilla Firefox, Apple Safari ve İnternet Explorer 9 ve üzeri tarayıcılarda görüntülenebilmektedir...